Бырайыак: “XXI үйэҕэ сиэрдээх оҕону иитиигэ-сайыннарыыга

олоҥхо педагогикатын оруола”

 

«Арылы кустук» үөрэхтээһин ситимин  үлэтэ са5аламмыт кэмэ 2013 сыл күһүнэ буолар. Научнай салайааччыларбыт: национальнай научнай институт үлэһиттэрэ — педагогика билимин кандидата Екатерина Петровна Чехордуна, ыстаарсай научнай үлэһит Диана Гаврильевна Ефимова, общественнай салайааччы Бысыина Мария Николаевна  көҕүлээһиннэринэн Таатта улууһун 4 дьыссаата  тус – туһунан тиэмэнэн холбоһон «Олоҥхо – оҕо сайдыытыгар» диэн бырайыагынан үлэбитин саҕалаабыппыт.

Бу үлэбитин биһирээн, кэҥэтэн “Арылы кустук” диэн ааттаан “РФ уерэхтээьинин туһунан”  сокуонна оло5уран үөрэхтээһин ситимин  быһыытынан тэрийбиппит.

Кыра саастаах о5о5о  олонхону  билиһиннэрэр, олонхо  педагогикатынан сайыннарар  уопуппутун  республика5а  иһитиннэрбиппитин, тар5аппыппытын истэн уонна салайааччыларбыт  тэрээһиннэринэн,  сыыйа-баайа олонхонон улэлиир үөрэх тэрилтэлэрэ сэргээн,  кыттыһан “Арылы кустук” ситим кэнээн иһэр. Ол курдук, 2014 сылтан  6 улуустан 156 педагог ситимнэ түмсэн о5ону  олонхо  эйгэтигэр киллэрэргэ, СЭДИП олонхо педагогикатын технологиятын баЬылыырга   былааннаах улэни ыытабыт.

2017 сыл угус бэлиэ тугэннэрдээх сыл ааста. Ол курдук,  кэмпириэнсийэлэргэ,  быыстапкаларга  кытынныбыт. Идэ таһымын үрдэтэр семинардары  ыыттыбыт.

Ордук  күүрүүлээхтик сайынны кэм  ааста.  «Олонхо  дойдутун  оонньуурдара» бырайыак  угус дьон бол5омтотун тардан  сэнээриини ылла.  Быйылгы  «Тыа сирин оскуолата-2017»  XV республикатаа5ы  педагогическай ярмарка5а  «Арылы кустук» ситим  ситиьиилээхтик  кыттан  республика  таһыгар  идэни  үрдэтэ  барарга  анаан  100  тыһыынча  сууммалаах сертификатынан  наҕараадаламмыта.  Маны туһанан «Сулусчаан», «Мичил» ОСК педагогтара Казахстан киин куоратыгар Астана5а «Модернизация системы образования Республики Казахстан: Проблемы и перспективы» диэн образовательнай стажировка5а баран кэллилэр.

От ыйыгар  Дьокуускайга буолан ааспыт «Олоҥхо дойдутугар — аан дойду норуоттарын эпостара» норуоттар икки ардыларынааҕы иккис эпическэй форумна  быыстапканан  кыттыыны  ылбыппыт.  Ол курдук, Ытык-Күөллээ5и «Сулусчаан», Черкеехтее5у «Аленушка», Дьохсогонноо5у «Мичил», Уус-Тааттатаа5ы «Харыйачаан», Хатастаа5ы «Кэрэчээнэ» дьыссаат иитээччилэрэ айан онорбут оонньуулара форум кыттыылаахтарын сэнээриилэрин тарта. Быыстапка5а турбут о5ону  толкуйдатар, сайыннарар,  аралдьытар,  хамсатар  оонньуурдар кырачааннарга олонхо  ис хоһоонун, дьоруойдарын билиһиннэрэр,  уус-уран  тылы – өһү  эрчийэр кыахтаахтарын көрдөрдүлэр,   омук  дьонун  хай5абылын ылла.

Бу  форумна  Саха  республикатын  норуоттарын музыкаларын уонна фольклордарын тумэлин кытта  сибээс  олохтонон  сэтинньи  ыйга  «Олонхо  дойдутун  оонньуурдара» интерактивнай быыстапка  түмэл  саалатыгар  туруоруллубута.

Кыра о5ону өбүгэ үгэһинэн, олонхо ытык өйдөбүллэригэр оло5уран, ийэ тыл алыптаах кэрэтин кутугар – сүрүгэр инэрэн сетевой алтыһыы нөнүө иитэр – сайыннарар, киһи быһыытынан үүнэн тахсарыгар бастакы олугу уурар, СЭДИП технологияны олохсутар сыаллаах  иитээччилэр  бэйэлэрин тус  таһымнарын, олонхону билэллэрин,  ылыналларын  тупсарар сыалтан  «Арылы кустук» кыЬатын  улэлэппиппит. Бэс ыйыгар Чөркөөх  «Аленушка» дьыссатыгар  түмсэн  киэн  программалаах үөрэх тэриллибитэ.  Манна  педагогтар  лиэксийэлэри истэн, алгыска үөрэнэн сахалыы  остуол  оонньууларын  оонньоон,  быраабылалары  билсэн,  талааннаах  кэллиэгэлэрин маастар кылаастарыгар  дьарыктанан  2 күнү билбэккэ да аһардыбыттара.  Сайынны  үөрэх  түмүк  тэрээһининэн  «»  олонхону  толорууга уус-уран   флешмоб буолбута.

Бу үтүө  са5алааһынан  сал5аан сэтинньи ыйга  «Арылы кустук»  ситим  куЬунну  тумсуутэ  Хатас  «Кэрэчээнэ»  дьыссаатыгар  ыытыллыбыта.  Сыала олонхо педагогикатынан, “СЭДИП” ньымаларынан улэлиир иитээччилэр ИКТ туһанан улэлиир  уоппутарын  атастаһыы,  сана технологиялары баһылыырга тус илиилэрин-керуулэрин кэнэтии, ИКТ-ны туттар дьо5урдарын сайыннарыы буолар. Иитээччилэр аныгы кэм о5олорун  интэриэстэрин  учуоттаан  олонхону билиһиннэриигэ ИКТ  керүннэрин туһанан  үлэлииллэрин инниттэн  научнай салайааччылар Чехордуна Е.П., Ефимова Д.Г., консультант  Крылова Д.Н. лиэксийэлэрин истибиттэрэ, 6 бөлөххө арахсан маастар кылаастарга сылдьыбыттара.

Быйылгы  2017-18 үөрэх дьылыгар  сүрүн  сыалбытынан  айар  бөлөхтөргө  түмсэн  «Арылы кустук» ситим  правовой  оло5ун оноруу,  СЭДИП технологияны  сайыннарыы,  иһитиннэрэр-көрдөрөр уонна  социальнай ситимнэргэ  педагогическай үлэ, уоппут сырдатыы, о5олорго  анаан олонхону   тар5атыы,  үлэ-хамнас хаамыытын кэтээн көрүү  хайысхаларынан  үлэлиэхтэрэ.

Ити курдук, Таатта,  Чурапчы,  Уус-Алдан,  Амма  улуустарын,  Хатас  бөһүөлэгин  дьыссааттарыгар  этнокультурнай үөрэхтээһин,  олонхо  педагогикатын  нөҥүө кыра саастаах  о5олору сахалыы тыынна  иитэргэ,  кинилэр  төрөппүттэрин сайыннарарга  туруммут  «Арылы кустук» үөрэхтээһин ситимин  чилиэттэрэ айымньылаахтык үлэлии-хамсыы  сылдьаллар.